Polska Misja Historyczna

Universität Würzburg, Emil-Fischer-Str. 31, 97074 Würzburg, Niemcy
e-mail: r.skowronska@uni-wuerzburg.de

Würzburg; foto: Bartłomiej Łyczak

Konferencja w 2022 roku: Ruchy migracyjne

Międzynarodowa konferencja naukowa

„Jeder hat das Recht, jedes Land, einschließlich seines eigenen, zu verlassen […].“ Migrationsbewegungen zwischen den deutschen und polnischen Gebieten vom Mittelalter bis 1989

„Każdy człowiek ma prawo opuścić jakikolwiek kraj, włączając w to swój własny […].“ Ruchy migracyjne między ziemiami niemieckimi i polskimi od średniowiecza do 1989 roku

Würzburg, 19 i 20 września 2022 roku

Ruchy migracyjne – zarówno naturalne, jak i przymusowe – odgrywają ważną rolę w historii Europy Środkowej. Najbardziej chyba dziś znane wędrówki – migracje różnych, bynajmniej nie jednorodnych germańskich grup etnicznych od IV do VI wieku – interpretowane są w ścisłym związku z upadkiem cywilizacji zachodniorzymskiej i początkiem wyraźnie odmiennego kulturowo europejskiego średniowiecza. Równie ważne dla historycznego rozumienia Polski i Niemiec są ruchy migracyjne w późniejszych czasach, nawet jeśli nie odbywały się na dużą skalę i pozostają dziś powszechnie mało znane: istotnie wpłynęły na te regiony, których dotknęły, kształtowały je. Ruchy migracyjne mogły mieć charakter naturalny, być rezultatem poszukiwania innowacji (pod względem militarnym, religijnym, ekonomicznym) lub wynikać z głęboko zakorzenionej w psychice człowieka potrzeby zmiany, poszukiwania przez osoby, rodziny lub grupy ludzi nowego, lepszego zycia. Niekiedy powodowały je także różnego rodzaju niekorzystne czynniki zewnętrzne o politycznym, gospodarczym lub społecznym charakterze. Władze terytorialne i państwowe mogły wywierać istotny wpływ na mobilność ludzi: próbować kontrolować i sterować ruchami na podległych terytoriach, wykorzystywać je do osiągania określonych celów politycznych. I tak, ruchy migracyjne były aż do końca XX wieku instrumentalizowane, zarówno na terenach niemieckich, jak i polskich: wywoływano je, wzmacniano lub próbowano im zapobiegać. Mobilność ludności była wymuszana, promowana, tolerowana, lub też nieakceptowana, ograniczana na różne sposoby, aż do prób jej całkowitego zatrzymania. Migracja była więc także instrumentem w celach politycznych, gospodarczych i społecznych. Rzeczywiste konsekwencje polityki migracyjnej pozostawały jednak z reguły nieprzewidywalne. Przemieszczenia ludności często miały skutki, które nie zawsze odpowiadały intencjom ich sprawców.

Celem niniejszej międzynarodowej konferencji naukowej jest przedstawienie historii naturalnych i przymusowych ruchów migracyjnych między obszarami Polski i Niemiec od wczesnego średniowiecza do 1989 roku. Przedstawione zostaną różne przyczyny emigracji i imigracji, ich rozmiary, formy i konsekwencje: począwszy od przykładów polityki osadzania ludności, ewakuacji i przesiedleń bez użycia przemocy, aż po przymusowe ruchy migracyjne i ucieczkę z różnych powodów (wyznanie, narodowość itp.). Cytat w tytule konferencji – „Każdy człowiek ma prawo opuścić jakikolwiek kraj, włączając w to swój własny […]” – pochodzi z Artykułu 13 „Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka” (1948), w którym potwierdzone zostało prawo do emigracji oraz powrotu do swojego kraju.

Zasięg geograficzny konferencji obejmuje dwa obszary: polską i niemiecką historyczną przestrzeń kulturową. Granice polityczne tych terenów pokrywają się w znacznej mierze z historycznymi terenami Polski (Królestwo Polskie i Wielkie Księstwo Litewskie, Rzeczpospolita, Księstwo Warszawskie, Królestwo Polskie, II Rzeczpospolita, Polska Rzeczpospolita Ludowa) oraz niemieckojęzycznymi terenami Świętego Cesarstwa Rzymskiego i krajów poza jej granicami (Prusy Książęce (od 1701 r. Królestwo Pruskie, Szwajcaria od 1499 r.), Związku Niemieckiego, Cesarstwa Niemieckiego aż do NRD i RFN.

Okres badawczy: obejmuje różne epoki, od wczesnego średniowiecza do około 1989 roku.

Konferencja skierowana jest do wszystkich osób zajmujących się badaniami naukowymi w zakresie tematycznym odpowiadającymi planowanej sesji. Przewidziane są referaty ogólne, wprowadzające oraz przedstawiające powyższe zagadnienie w kontekście wybranych przykładów. Zamiarem organizatorów jest również wywołanie dyskusji w środowisku naukowców oraz sformułowanie w oparciu o przedstawiane referaty nowych kwestii badawczych.

Językami konferencji są niemiecki i angielski. Na każdy wykład przewidziano około 20 minut. Opłaty konferencyjne nie będą pobierane. Nie jest planowana wypłata honorariów. Organizatorzy podejmują starania o zabezpieczenie dofinansowania kosztów noclegów i podróży dla referentów. Planowana jest publikacja referatów w roczniku „Biuletyn Polskiej Misji Historycznej” nr 18 (2023).

Serdecznie zapraszamy do udziału w konferencji. Prosimy o przesłanie propozycji referatów do dr Renaty Skowrońskiej do dnia 9 stycznia 2022 roku (E-Mail: r.skowronska@uni-wuerzburg.de).

Formularz zgłoszenia i zgoda na przetwarzanie danych:

Organizatorzy:

  • Polska Misja Historyczna przy Uniwersytecie Juliusza Maksymiliana w Würzburgu (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu) – dr Renata Skowrońska
  • Haus des Deutschen Ostens (HDO) in München – prof. dr hab. Andreas Otto Weber
  • Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Instytut Historii i Archiwistyki, Katedra Historii Krajów Skandynawskich i Europy Środkowo-Wschodniej – prof. dr hab. Andrzej Radzimiński
  • Julius-Maximilians-Universität Würzburg, Philosophische Fakultät, Lehrstuhl für Fränkische Landesgeschichte – prof. dr hab. Helmut Flachenecker, dr Lina Schröder
  • Universität Potsdam, Historische Institut, Professor für Allgemeine Geschichte der Frühen Neuzeit – prof. dr hab. Matthias Asche

Konferencja jest organizowana w porozumieniu z Kolleg „Mittelalter und Frühe Neuzeit”.