Wystawa “Vielerlei Wiederaufbau – Różne drogi odbudowy”

Doświadczenia i spostrzeżenia w odnawianiu
miast Polski i Frankonii po 1945 roku

Różne drogi odbudowy – Vielerlei Wiederaufbau

Erfahrungen und Wahrnehmungen
in Städten Polens und Frankens nach 1945

Projekt organizacji wystawy został zainicjowany na przełomie 2011 i 2012 roku przez Polską Misję Historyczną oraz Archiwum Miejskie w Würzburgu. Współpraca obu instytucji przebiegała w jasno uzgodnionych etapach, co umożliwiło sprawne przygotowanie wystawy. Celem projektu było ukazanie różnych doświadczeń, strategii i sposobów postrzegania odbudowy zniszczonych miast po II wojnie światowej. W centrum wystawy znajduje się odbudowa wybranych miast w Polsce i Frankonii: Warszawy, Gdańska i Wrocławia oraz Würzburga, Aschaffenburga i Schweinfurtu.

Materiały ilustracyjne i tekstowe dotyczące miast polskich zostały opracowane przez trzy zespoły. Warszawę przygotowały pani mgr Paulina Świątek (Stołeczny Konserwator Zabytków w Warszawie) oraz pani mgr Małgorzata Popiołek (Uniwersytet Techniczny w Berlinie, Instytut Planowania Miast i Regionów). Materiały dotyczące Gdańska opracowali dr Piotr Paluchowski i dr Janusz Trupinda (obaj z Muzeum Historycznego Miasta Gdańska). W części tej znajdują się również ilustracje z Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu – dzięki uprzejmości dyrektora dr. Krzysztofa Nierzwickiego oraz pracowników biblioteki, pana mgr. Jana Kotłowskiego i pani dr Marty Czyżak. Temat odbudowy Wrocławia został przygotowany przez pana mgr. Grzegorza Grajewskiego (Narodowy Instytut Dziedzictwa, Oddział Regionalny we Wrocławiu) we współpracy z dr. hab. Wojciechem Mrozowiczem (Uniwersytet Wrocławski). Badania archiwalne dotyczące miast Frankonii – Würzburga, Aschaffenburga i Schweinfurtu – przeprowadziła na zlecenie Archiwum Miejskiego w Würzburgu pani mgr Antonia Bieber, która zorganizowała materiał ilustracyjny i przygotowała towarzyszące mu teksty.

Wystawa została utrwalona w formie katalogu opublikowanego w serii Sonderveröffentlichungen des Stadtarchivs Würzburg (Bd. 8, 2012), pod redakcją Renaty Skowrońskiej, Ulricha Wagnera i Helmuta Flacheneckera. Katalog stanowi integralną część projektu „Różne drogi odbudowy – Vielerlei Wiederaufbau”, dokumentując zarówno kontekst historyczny, jak i zróżnicowane strategie odbudowy miast po II wojnie światowej. Publikacja zawiera bogato ilustrowane artykuły autorów zaangażowanych w przygotowanie materiałów dotyczących odbudowy miast Polski i Frankonii po 1945 roku. Autorzy (w porządku alfabetycznym):  Antonia Bieber, Grzegorz Grajewski, Wojciech Mrozowicz, Małgorzata Popiołek , Piotr Paluchowski, Paulina Świątek, Janusz Trupinda.

Wystawa nawiązuje do wcześniejszej konferencji naukowej „Vielerlei Wiederaufbau. Erfahrungen und Wahrnehmungen bei der Erneuerung zerstörter Stadtbilder” (link), która odbyła się we wrześniu 2011 roku w Würzburgu.

Wystawa jest / była prezentowana:

• ostatnia prezentacja: w dniu 19 września 2023 r. – Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Wydział Nauk Historycznych w holu głównym (ul. W. Bojarskiego 1, 87-100 Toruń).
• od 4 do 27 kwietnia 2022 roku w Ratuszu w Würzburgu (Oberes Foyer). Otwarte: poniedziałki – czwartki w godz. 8:00-18:00, piątki 8:00-13:30. Osoby zwiedzające obowiązują aktualnie: zasada 3G i wymóg maski FFP2. Uroczysty finisaż wystawy odbył się w środę 27 kwietnia 2022 r. o godz. 17:00. Zaproszenie.
  
• od 25 marca do 30 czerwca 2020 roku w Centrum Nauk Humanistycznych Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie (foyer Sali Teatralnej, ul. Kurta Obitza 1, Olsztyn). Wystawa została przygotowana we współpracy z Wydziałem Humanistycznym Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie oraz Centrum Badań Interdyscyplinarnych „Probalticum” UWM w Olsztynie. Zaproszenie.
• od 2 grudnia 2019 r. do 31 stycznia 2020 roku w Budapeszcie (Węgry), w siedzibie Domu Badań Humanistycznych (MTA Humán Tudományok Kutatóháza, Budapest IX. Tóth Kálmán u. 4.). Wystawa została przygotowana we współpracy z Węgierskim Archiwum Narodowym (MÉSZ) i Domem Badań Humanistycznych. Plakat.
• od 31 października do 15 listopada 2019 roku w Budapeszcie (Węgry), w siedzibie Węgierskiego Stowarzyszenia Architektów (MÉSZ, Magyar Építőművészek Szövetsége, 1088 Budapest, Ötpacsirta utca 2). Wystawa została przygotowana we współpracy z Węgierskim Stowarzyszeniem Architektów (MÉSZ) i Węgierskim Archiwum Narodowym (MÉSZ). Plakat i link.
• od 11 do 22 października 2019 roku: Ludwig-Maximilians-Universität München (Universitätsgebäude der LMU, Oettingenstr. 67, Hörsaal B001) – in Kooperation mit dem Haus des Deutschen Ostens (HDO). Link.
• w Gdańsku w dniach od 14 października do 4 grudnia 2016 roku w kooperacji z Muzeum Historycznym Miasta Gdańska. Miejsce wystawy: Ratusz Głównego Miasta w Gdańsku, ul. Długa 46/47.
• w Aschaffenburgu w dniach od 8 lipca do 4 września 2016 w kooperacji z Stadt- und Stiftsarchiv Geschichts- und Kunstverein Aschaffenburg e.V. Miejsce wystawy: Schönborner Hof (Wermbachstraße 15, Aschaffenburg).
• w Krakowie w dniach od 10 marca do 10 kwietnia 2016 w kooperacji z Muzeum Historycznym Miasta Krakowa. Miejsce wystawy: Pałac Krzysztofory, Rynek Główny 35, Kraków.
• we Wrocławiu w dniach od 22 grudnia 2014 roku do 7 stycznia 2015 w kooperacji z Ośrodkiem “Pamięć i Przyszłość”. Miejsce wystawy: ulica Oławska, Wrocław (wystawa plenerowa).
• w dniach od 13 października do 8 grudnia 2013 roku w Ratuszu w Schweifurcie (Markt 1). Prezentacja towarzyszyła wystawie pod tytułem “Schweinfurt im Luftkrieg 1943-1945”.
• w dniach od 20 lipca do 31 sierpnia 2013 roku w Muzeum Historycznym m.st. Warszawy (Rynek Starego Miasta 42).
• w dniach 11 kwietnia do 9 maja 2013 roku w hallu Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Szczecińskiego (al. Krakowska 71-79, I piętro).
• w dniach 18 października do 14 listopada 2012 roku w Bibliotece Uniwersyteckiej w Toruniu (ul. Gagarina 13, II piętro).
• w dniach 6–28 czerwca 2012 roku w Sparkasse Mainfranken Würzburg (Hofstraße 7–9, Würzburg).

Dziękujemy serdecznie instytucjom, które bezpłatnie udostępniły swoje zbiory:

• Archiwum Miasta Aschaffenburga
• Archiwum Miasta Schweinfurtu
• Archiwum Państwowe m.st. Warszawy
• Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu
• Centralne Archiwum Wojskowe im. mjr. Bolesława Waligóry
• Muzeum Architektury we Wrocławiu
• Muzeum Historyczne Miasta Gdańska
• Muzeum Miejskie Wrocławia
• Narodowe Archiwum Cyfrowe
• Zakład Architektury Polskiej Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej

Wystawa została objęta patronatem przez:

• Panią Minister Stanu Emilię Müller (Bayerische Staatskanzlei)
• Konsulat Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w Monachium
• Nadburmistrza miasta Würzburga Pana Georga Rosenthala
• Narodowy Instytut Dziedzictwa w Warszawie
  

Wystawę przygotowano przy wsparciu:

• Bayerische Staatskanzlei
• Freunde Mainfränkischer Kunst und Geschichte e.V. Würzburg
• Konsulat Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w Monachium
• Sparkasse Mainfranken Würzburg
• Stadt Würzburg

Organizatorzy

• Polska Misja Historyczna
• Archiwum Miejskie w Würzburgu